[ مقدمهء نفيسى ] خاندان بابويه قمى يكى از معروف‌ترين خاندانهاى بزرگ كه بيش از سيصد سال در مركز ايران دانشمندان نامور از آن برخاسته‌اند خاندان بابويه است كه شيخ صدوق بزرگترين مرد اين خانواده است « 1 » . نخستين كس ازين خاندان كه در تاريخ معروف است و ظاهرا مؤسس اين خانواده بوده ابو الحسن على بن حسين بن موسى بن بابويهء قمى معروف بابن بابويه است . عموما در كتابهاى قديم هنگامى كه چند پشت نسب كسى را مىشمردند گاهى اهمال مىكردند و نام يك يا چند تن را مىانداختند مخصوصا در بارهء كسانى كه بيك تن از اجداد دور خود معروف بوده‌اند چنان كه در مورد همين ابو الحسن على كه بنام جد دوم خود بابويه معروف بوده و او را « ابن بابويه » مىگفته‌اند در برخى از كتابها ديده مىشود كه موسى از قلم افتاده و على بن حسين بن بابويه ضبط كرده‌اند . در كتاب معروف « تنقيح المقال في احوال الرجال » تأليف مرحوم حاج شيخ عبد اللَّه مامقانى كه قطعا جامع‌ترين كتاب در رجال شيعه است در جايى كه ترجمهء ابو الحسن على « 2 » ضبط شده نام و نسب او على بن موسى بن بابويه القمى چاپ شده اما پيداست كه كاتب بجاى « على بن حسين بن موسى » بخطا « على بن موسى » نوشته زيرا كسانى كه پيش ازو و پس ازو ذكرشان آمده نيز « على بن حسين » نام داشته‌اند و آشكارست كه كاتب يك پشت را از قلم انداخته است . در بارهء نام پدر جد على بن حسين كه همهء فرزندان او بنام وى معروف شده‌اند چندان بحثى ضرور نيست زيرا كه اين نام در تسميهء مردان چه در دورهء پيش از اسلام و چه در دورهء اسلامى بسيار رايج بوده است و تا جايى كه من استقصا كرده‌ام بجز مردان اين خاندان كه در بارهء هر يك از آنها شرحى خواهد آمد در نسب چند تن ديگر از مردان تاريخى ايران به اين نام برمىخوريم از آن جمله ابو الحسن على بن عبد الرحمن بن محمد بن محمد بن بابويه حديثى سمنجانى كه از مردم موصل بوده و در بخارا مىزيسته و در 502 درگذشته « 3 » و ابو بكر احمد بن عيسى بن هيثم بن بابويه تمار ناقد « 4 » و ابو محمد عبد اللَّه بن يوسف بن احمد بن بابويه يا مامويه اصفهانى ساكن نيشابور كه پس از سال 400 درگذشته است « 5 » و امام جمال الدين بابويه رافعى « 6 » و احمد بن حسن بن على بن بابويه حنايى « 7 » و پسرش ابو العباس محمد بن احمد بن حسن بن [ على بن ] بابويه حنايى « 8 »

--> ( 1 ) تنقيح المقال - چاپ نجف ج 3 قسمت دوم ص 42 . ( 2 ) ج 2 ص 283 - 284 . ( 3 ) طبقات الشافعيهء سبكى ج 4 ص 278 - 279 . ( 4 ) تاريخ بغداد ج 4 ص 283 . ( 5 ) تاريخ بغداد ج 10 ص 198 ( 6 ) نزهة القلوب حمد اللَّه مستوفى چاپ اوقاف گيب ص 58 . ( 7 ) تاريخ بغداد ج 4 ص 90 ( 8 ) تاريخ بغداد ج 1 ص 288